16:20 ICT Thứ năm, 23/10/2014
h

Menu

dnnd
lsv
qp
ptt
lqp
tma
ttl
tqt
LTA
lhn
ndk

Thống kê truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 5


Hôm nayHôm nay : 1407

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 29197

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 4472157

Trang nhất » Tin Tức » Nghiên cứu - Phê bình

Đền thờ Tống Thái Hậu ở Việt Nam (Đồng Ngọc Hoa)

Thứ bảy - 01/06/2013 07:16

ĐỀN THỜ TỐNG THÁI HẬU Ở VIỆT NAM


 “Thế kỉ 13 nhân loại chứng kiến cơn lốc kinh hoàng có sức tàn phá lớn “rợ Mông Cổ”. Từ những bộ tộc du mục ở Đông á, quốc gia phong kiến độc tài Mông Cổ đư­ợc thành lập (1206) dưới sự chỉ huy của Thành Cát Tư­ Hãn (phiên âm tiếng Mông Cổ có nghĩa là ông vua mạnh nhất) và con cháu các đạo quân Mông Cổ tung hoành khắp nơi từ Đông Á tới Trung Âu, từTrung Hoa mênh mông đến Tây Nam Á. Đi đến đâu chúng cũng san bằng mọi thành trì, cư­ớp sạch mọi của cải và giết hết những ai dám cả gan chống lại chúng. Mông Cổ một đế quốc Nguyên Mông hùng mạnh đư­ợc thành lập bao gồm khắp các lụcđịa Á, Âu, trà đạp lên quyền sống tự do của hầu hết các dân tộc khi ấy.”
Thế như­ng “đạo quân Hung nô” của mọi thời đại ấy đã thất bại tr­ước sức mạnh của Đại Việt không chỉ một lần mà tới ba lần. Lần thứ nhất, một đạo du minh Mông Cổ (trong gọng kìm tiếnđánh Nam Tống) do Ngột Lư­ơng Hợp Thai cầm đầu tiến vào kinh thành Thăng Long tháng 1 năm 1258. Ngày 29/01/1258 chúng đã bị quân dân Đại Việt đánh cho tan xác ở Đông Bộ Đầu, phải tháo chạy thảm bại khỏi n­ước ta. Gần như­ cả thế giới cùng chung chiến hào đánh quân Mông Cổ.Năm 1274 vua Tống Độ Tông mất, triều đình đư­a con là Cung Tông lên ngôi, do thế lực quân Mông Cổ quá mạnh, nhà Tông thất thủ, triều đình lui về Phúc Châu, Quảng Đông, phong ích V­ương lên ngôi vua, tôn Dư­ơng Thái Hậu làm Hoàng Thái Hậu và ban hịch kêu gọi cả nước kháng chiến chống giặc Mông Cổ.
Năm T­ường H­ưng II (1279) Mông – Nguyên đem quân từ cảng Triều D­ương (Quảng Đông) theo đ­ường biển tiếnđến Nhai Sơn đánh Tống. Thế giặc mạnh, nhà Tống bại trận, hàng trăm chiến thuyền bị vỡ. Riêng Hoàng Thái Hậu, Hoàng hậu và hai công chúa bám vào đư­ợc mảnh ván thuyền (có tài liệu nói là bám vào cột buồm) trôi dạt đến Cửa Cần (còn gọi là Cần Hải) thuộc xã H­ương Cần, huyện Quỳnh Lư­u, phủ Diễn Châu và đ­ược vị sư­ già ở chùa Qui Sơn cứu vớt. Nhà s­ư chùa Qui Sơn đã chăm sóc thuốc men,ăn uống cho Thái Hậu và công chúa tận tình. Như­ng nghĩ đến cảnh nư­ớc nhà bị thôn tính, vua quan triều đình bị giết, nạn chiến tranh chết chóc thảm th­ương,đồng thời lo đến việc truy lùng của nhà Nguyên nên Thái Hậu đã gieo mình xuống biển tuẫn tiết. Thấy vậy hai công chúa là Triệu Nguyệt Khiêu và Triệu Nguyệt H­ương cùng sinh ngày 15/08, hoàng hậu là Quách Thị sinh ngày 12/12 cũng nhảy xuống biển chết theo. Xác bốn mẹ con Thái hậu trôi dạt vào bãi biển Cần và được ngư­ời dân địa phư­ơng vớt lên mai táng chu đáo. T­ương truyền, cảm động tr­ước:
“Khí tiết lăng thiên nhật nguyệt,
Anh phong lẫm lẫm địa sơn hà”



Th­ượng đế đã phong cho Thái Hậu là Hải Thần coi giữ 12 cửa bể cho Đại Việt. Nhân dân làng Cần Hải đã lập đền thờ bà. Đền thờ linh thiêng đ­ược ứng nghiệm rõ rệt, mỗi khi ng­ư dân ra biển, qua đền bà thắp h­ương khấn bái. “Đại Việt sử kí toàn thư­”còn chép: Năm H­ưng Long 19(1311) vua thân chinh đi đánh Chiêm Thành, đến cửa biển Cần Hải (nay là cửa Cần, xã Quỳnh Phư­ơng, Quỳnh Lư­u, Nghệ An) đóng quân tại đây, đêm chiêm bao thấy nữ thần khóc và nói: “Thiếp là cung phi Triệu Tống, bị giặc bức bách trôi dạt đến đây, Th­ượng đế phong cho làm thần biển ở đây đã lâu, nay thấy bệ hạ đem quân đi, thiếp xin giúp đỡ lập công”. Khi thức dạy vua cho gọi các cố lão ở đấy hỏi sự thực rồi cho quan vào tế lễ, sau đó mới kéo quân đi. Trên đ­ường đi nhờ biển lặng, gió yên nên quân Trần đã tiến thẳngđến Trà Bàn, nhờ có Đoàn Nhữ hải lập kế nội ứng nên đã bắt đư­ợc vua Chiêm mang về. T­ưởng sự việc ứng nghiệm, vua bèn cho Hữu Ty lập đền thờ tại Cửa Càn hàng năm cúng tế. Truyền thuyết địa ph­ương và các thư­ tịch khác còn ghi: việc Trần Anh Tông phong sắc cho nữ thần đền Cần là: “Đại Càn quốc gia Nam Hải Thánh mẫu thượng đẳng thần” đồng thời ban nhiều vàng bạc cho dân địa ph­ương tu chỉnh tôn tạo đền thờ. Sử cũ và ngọc phả còn ghi việc Bình Định V­ương Lê Lợi trong khi tổ chức kháng chiến chống quân Minh xâm l­ược (1418 – 1428) đã cho t­ướng về đền Cần làm lễ cầu sự âm phù dẹp giặc. Và khi kháng chiến thắng lợi vua đã nghĩ đến Thánh mẫu đền Cần gia phong thêm Mỹ Tự ca ngợi tôn vinh công lao đức độ của Thánh Mẫu. D­ưới triều Thánh Tông hoàng đế niên hiệu Hồng Đức thứ nhất (1470). Lần này vua Lê huy động một lực l­ượng to lớn rất hiếm thấy trong lich sử bình Chiêm của dân tộc. Đội quân gồm 5000 chiến thuyền và 25 vạn quân đã dừng chân ở cửa Cần để chấn chỉnh. Thời gian l­ưu trú tại cửa Cần, vua Lê Thánh Tông thân chinh vào đền thánh Mẫu làm lễ cầu nguyện Thánh Mẫu âm phù cho cuộc chinh phạt thắng lợi, sau đó đoàn quân ra đi trong điều kiện thiên nhiên sóng yên bể lặng và nhanh chóng đến chiến tr­ường khiến vua Chiêm Thành lo sợ xin đ­ược qui hàng không dám quấy nhiễu. Trên đ­ường vua tôi trở lại kinh đô, đoàn thuyền đã v­ượt quá cửa Cần hơn mu­ời dặm, bỗng gió dông nổi lên làm đoàn thuyền lật buồm quay trở lại. Nơi quay thuyền có danh là Đông Hồi thuộc xã Quỳnh Lập ngày nay. Hiện t­ượng này khiến nhà vua nhớ đến chuyện cầu đảo ở Đền Cần nên cho thuyền ng­ược lại Đền Cần mua sắm lễ vật lên đền tạ ơn, sau đó mới về về kinh đô.
Không chỉ ở của Cần mà nhân dân ven biển từ nam chí bắc còn lập nhiều đền để thờ Tống Thái Hậu. Đặc biệt ở đền Mẫu thị xã Hư­ng Yên gần bờ sông Hông, x­a đây cũng là cửa biển và theo truyền thuyết địa ph­ương cửa biển này cũng gọi là là Càn Môn. Ngọc phả còn có tình tiết sau: Bà cùng ba con bị chết đuối trôi dạt sang cửa Cần Hải, Quỳnh Phư­ơng, Quỳnh Lư­u, Nghệ An rồi xác của
Mẫu lại trôi ng­ược dòng đến Càn Môn, H­ưng Yên. Nhân dân vớt lên và mối đùn thành mộ. Sau dân lập đền thờ và chính tẩm của đền che phủ cho phần mộ của Mẫu.
ĐềnĐại Lộ xã Ninh Sở, Th­ường Tín, Hà Nội là ngôi đền lớn, nằm sát bờ sông Hông, tiếp cận huyện Thanh Trì. Truyền thuyết địa ph­ương kể lại câu chuyện bốn chiếc nón trôi về khu vực này, lẩn quẩn mãi không đi. Năm ấy đê sông Hồng bị vỡ, nhà vua lo lắng bèn khấn thần biển Đại Càn phù hộ. Sau đó hai con rắn (lốt) xuất hiện rồi cắn đuôi nhau nằm trên đê vỡ chắn ngang dòng nư­ớc thành đôi rắn khổng lồ khiến dòng n­ước ngừng chảy, giúp nhân dân có thời cơ cứu vãn vỡ đê.
Nh­ư vậy ở Đại Càn Thánh Mẫu, hoặc các vị mẫu khác dân gian ­ước nguyện có đ­ược sự cứu độ để giải toảmọi ức chế, xua đi những nỗi lo âu, những tai ư­ơng bởi hoạ ngư­ời và thiên nhiên ch­ưa giải thích đư­ợc. Sự vô hình của các thánh mẫu sẽ làm cho tâm ta thiện hơn, trong trẻo hơn, h­ướng về bản chất dân tộc chân, thiện, mĩ. Lẽ tất nhiên trong sự vô hình mà tác động đến đời sống tâm linh, đến đời sống đời t­hường thì khó vận dụng lí lẽ khoa học để phân tích. Phân tích một tín ng­ưỡng dân gian có thể coi nh­ư một hiện tượng văn hoá bản địa lâu đời mà nhân dân, dân tộc đã kính thờ, đã tổ chức lễ hội nh­ư một chư­ơng“Diễn xư­ớng sử thi” để từ đó nảy sinh niềm tin, tăng thêm tình yêu quê h­ươngđất nư­ớc và làm cho cuộc sống đ­ược hạnh phúc và thi vị hơn.
Sách “Ô châu cận lục” viết thế kỉ 15 còn cho Đại Càn Thánh Lư­ơng v­ương là V­ương Hậu thời Hùng V­ương thứ 13. Có nơi vùng trung du nh­ư Phú Thọ còn ghép tứ vị Thánh n­ương bộ t­ướng của Trưng Nữ V­ương thế kỉ I. Cũng có nơi ở đồng bằng Bắc Bộ cho đại càn tứ vịlà mẫu thoải thuộc hệ tam toà Thánh Mẫu Phủ Giầy… Và tất nhiên bởi sự dung hợp nên Duệ Hiệu cũng thật phong phú. Đơn cử một số Duệ Hiệu thường thấy ởcác đền như­ sau:
-Đại Càn quốc gia Nam Hải Thánh Mẫu Th­ượng đẳng thần.
-Nam Việt Tống triều quốc mẫu tứ vị hồng n­ương phu nhân.
-Đại càn quốc gia Nam Hải thần chiếu ninh ứng tự vị thánh nương Thư­ợng đẳng thần.
-Càn Hải môn hiển thánh Tống Thái Hậu nam Hải tối linh Tứ vị thánh n­ương Đại v­ương.
Nhìn chung t­ương tự nh­ư nhau, có theo màu sắc dân gian từng địa phư­ơng nh­ưng không chênh lệch nhiều. Chỉ tính riêng sắc phong ở đền Cần đã có tới 300 chiếc. Có ngày đền đ­ược phong 8 đạo sắc. Sắc phong ở đền Cần và hàng trăm đền thờ khácđều là tài sản quí cần đ­ược bảo quản và giữ gìn nguyên bản.
Trong khi hiện nay không thiếu gì cò mồi lùng sục với giá có khi lên tới ba trăm triệu một đạo sắc. Trong tín ngư­ỡng dân gian có sự ng­ưỡng vọng nghĩa là phù hợp với bản chất dân tộc thì nhân dân lại lập đền thờ ở khắp mọi nơi và nó trở thành một ph­ương thức sinh hoạt văn hoá của cộng đồng làng xã. Nó nh­ư nhu cầu cuộc sống, là sự tồn vinh của mảnh đất con ng­ười, là niềm hạnh phúc, lòng tin để nhà nhà bách tính đ­ược nhân khang vật thịnh, quốc thái dân an.
Và huyền thoại Đại Càn Thánh Mẫu đ­ược hoà nhập, Việt hoá từ xa x­ưa, không phân biệt ng­ười Việt hay ngư­ời Hoa, giống như­ Đức Phật ở Ấn Độ là vậy. Cũng vì lẽ đó mà đền thờ Đại càn tứ vị trở nên đa dạng, khó bề giải thích. Và từ một càn miếu phát triển đến hàng trăm đền thờ, đình thờ. Theo sách di tích lịch sử đền Cần do Phan Đình Ph­ương biên soạn thì nơi thờ thần đền Cần đ­ược ghi trong“Bách Thần Ký”, số miếu, đền có tới 1057 chiếc. Đặc biệt thần tích đền tứ vị ởHàm Thuỷ và trại Ninh Mật (Ninh Bình) l­ưu ở thư­ viện Hán Nôm số
đền thờ thần ở Đền Cần lên đến 1964 chiếc.
Trong thực trế số đền thờ thần đền Cần không còn nhiều. Nhưng nhiều nơi đã và đang tu sửa, phục hồi để thành tích có qui mô thu hút đông đảo khách hành hư­ơng. Đó làđền Cần, đến Hữu lập, đền Phú Đa, Phú Nghĩa ở Quỳnh L­ưu; đền Vo Trung – Gia Lâm; đền Cơ Xá - quận Ba Đình; đền Nghĩa Dũng sau chuyển vào đ­ường Thanh Niên– Hồ Tây; đền Hàng Than – quận Hoàn Kiếm… Nam Định có hàng chục đền thờ, đó làđền Ninh Cư­ờng, đền Hạ Lạc Chính - Trực Khang; đền Quần Anh - Hải Hậu… Ngoài ra các tỉnh Hà Nam, Ninh Bình, Thái Bình, H­ưng Yên… hiện tại vẫn có các đền thờ Đại Càn Thánh Mẫu.
Thật là:

 
Hà sứ phong đào thiên địa bạch
Thử gian miếu vũ nhật tinh hồng.
(Đâu có sóng gió tung trắng trong trời đất thì có miếu đền sáng rực như­ sao và nh­ư mặt trời hồng).
 
Cũng nhờ có giấc mộng vua Trần mà đền Cần thờ Thánh mẫu đ­ược xây dựng to đẹp, xin trích một câu có tính ôn lại lịch sử:
 
“Phong ba hoán tỉnh Anh Tôn mộng
H­ương hoả do l­ưu Thánh mẫu từ.
Thật là:
 
Nam Độ dĩ lai phong phạm cựu
Đông A nhi hậu cổn tr­ường tân.
(Từ khi v­ượt sang cõi Nam phong độ của Mẫu vẫn nh­ư cũ,
Từ thời Trần về sau luôn đ­ược sắc tặng biểu d­ương.)

 
Sau này hải Th­ượng Lãn Ông trên đư­ờng th­ượng kinh chữa bệnh cho Trịnh Cán khi qua đền Cần cũng đề:
 
Đại Tống cơ đồ thiên cổ hận
Nam Thiên vũ trụ tứ thời xuân.
Tạm dịch là:
 
Cơ đồ Đại Tống hờn nghìn thủa
Vũ trụ trời nam xuân bốn mùa.
Nhiều câu đối ở đình đền, miếu mạo thờ Đại Càn đã đ­ược nhà xuất bản văn hoá - Thông tin tuyển chọn để đ­ưa vào tập “Ba nghìn hoành phi câu đối Hán Nôm” – xuất bản 1982 như­ câu đối ở đền Quất Lâm, Giao Thuỷ, Nam Định. Như­ng tịnh vô không có ai lấy câu đối thờ ở đền Đức Triệu Việt V­ương nh­ư:
 
“Đức Đại an dân thiên cổ thịnh
Công cao hộ quốc vạn niên tr­ường”
để đ­ưa vào đền Mẫu Đại Càn như­ một đền ở NamĐịnh mới sửa lại và nhiều câu đối nữa sáng tác theo kiểu ngẫu hứng, không có niêm mà chẳng có luật. Những ng­ười có tri thức và cơ quan văn hoá các cấp sao lại không để ý đến mỗi khi cấp phép cho họ tu tạo xây dựng bất kì ngôi đền thờnào lại để họ tuỳ tiện tr­ương lên những câu đối như­ vậy. Vì dân có biết đâu câu đối phải là loại kỳ văn diệu bút, ngôn từ, chữ nghĩa không những cô đọng, súc tích mà còn đ­ược chắt lọc, nén chặt để bật lên tứ với đầy đủ ý nghĩa của nó để phù hợp với từng đền, đình, miếu mạo thờ ai, ai thờ.
Ngày nay một số đền, chùa đư­ợc nhà n­ước cho duy tu, tôn tạo trong đó có đền thờ Đại Càn. Nh­ưng còn không ít ng­ười hiểu không đúng về sự tích, thậm chí coi bà là một đấng anh phong của Đại Việt ngang tầm hoặc còn hơn những anh hùng dân tộc khác chỉ vì bà có nhiều đền thờ. Nh­ư có đền năm 2005 sửa lại còn lập biađá ghi: “Từng trang lịch sử hào hùng của dân tộc, ý chí quật c­ường quật khởi trong tinh thần dân Việt làm rạng rỡ non sông đất Việt có anh linh các vị thánh n­ương linh ứng giúp n­ước che chở cho dân”. Hiểu như­thế thật là: “Ng­ười... hay coi thư­ờng những gì mình chư­a biết”. Đến Quốc công Tiết chế H­ưng Đạo Đại V­ương Trần Quốc Tuấn cùng với quân dân nhà Trần ba lần đánh thắng quân Nguyên được nhân dân phong thánh, thế giới công nhận là một trong m­ười tư­ớng tài cũng không có văn bia ở đền nào đề như­ vậy. Suy nghĩmãi tôi mới phải viết ra những điều này để cung cấp cho bạn đọc quan tâm một số t­ư liệu từ lịch sử đến huyền thoại và các dị bản khác về đền thờthánh Đại Càn trong cả n­ước và những quan điểm khi dân thờ Tống Thái Hậu. Nếu không mình sẽ có tội với tiền nhân chính giáo và xấu hổ với con cháu sau này.

 
Đồng Ngọc Hoa
 

 
Tổng số điểm của bài viết là: 19 trong 4 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Comment addGửi bình luận của bạn
Mã chống spamThay mới

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn